Vietnam: İlk Hanedanlardan Sosyalist Cumhuriyet’e

Vietnam, Güneydoğu Asya’da Çinhindi denilen bölgenin en doğusunda yer almaktadır. Kuzeyden Çin’den gelen topluluklara ayanan bir halk Vietnamlıları oluşturdu. Daha önce ülkeyi iskân eden Güneydoğu Asya kökenli kavimler bu yeni ırk içinde eridi.

MÖ I. binyılda Nam-Viet devleti kuruldu; Çin, MS 111’de bu Nam-Viet’i ilhâk etti. MS 939’da Kral Ngo Quyen (939-968) Çinlileri ülkeden çıkararak bağımsız bir devlet kurdu. Onu Dinh Bo Linh (968-980) izledi. Ardından Li Hanedanı (980-1225) ve Tran Hanedanı (1225-1413) dönemleri geldi. Bu dönemde Çampa Krallığı ülkenin kuzey kesimini oluşturan Tonkin deltasına hâkim oldu. 1258’de Vietnam Kralı, Büyük Moğol İmparatoru Kubilay Han’a tâbiiyetini bildirdi.

İki yüzyıla yakın süren bir dönemin ardından Lê Hanedanı (1428-1527) Kral Lê Loi ile başladı. Onu oğlu Lê Thanh-ton (1460-1497) izledi. 1527–1568 arasında bir kez daha Çin hâkimiyeti görüldü. Lê Hânedanı sona erince Tay-son soyadlı üç kardeş ülkeyi paylaştı. Büyük Tay-son Annam Kralı, Ortanca Tay-son Koşinşin Kralı, Küçük Tay-son ise Tonkin Kralı oldu.

Sonrasında Nguyen Hanedanı kuruldu. Başkenti Hue şehri olan bu hanedan Vietnam’ın tamamına hükmetti. İlk kral Gia Long (1789-1820) idi. Onu sırasıyla Gia Long (1789–1820), Minh-Mang (1820-1841), Thriêu Tri (1841-1847), Tu’duc (1847-1883), Dong-Khánh (1883-1889), Thanh-Thai (1889-1907), Duy-Tan (1907-1916), Bun Dao (1916-1920), Khai Dinh (1916-1925) ve Bao Dai (1925-1955) takip etti.

1802’den itibaren “Annam İmparatoru” unvanını alan Vietnam kralları, 1863’te Koşinşin’i Fransa’ya bıraktılar ve 1884 ve 1886’da imzalanan antlaşmalarla Fransa’nın etki alanına girdilar. 1897’de Fransa, Tonkin’deki kral naipliğini kaldırarak Vietnam’ı Fransız Çinhindi (Indochine Française) adıyla sömürge hâline getirdi.

Vietnam, 1940-1945 arasında Japonya tarafından işgal edildi. Tonkin topraklarında bağımsızlık savaşçısı Ho Şi Minh (Nguyen Sinh Cung) önderliğinde 2 Eylül 1945’te başkenti Hanoi olan Vietnam Demokratik Cumhuriyeti ilân edildi. Ho Şi Minh (1890-1969) ölünceye kadar görevde kaldı. Ardından Ton Duc Thang (1969-1976) cumhurbaşkanı oldu.

Hem İmparator Bao Dai hem de Fransız sömürge yönetimi bu devleti kabul etmediler. Fransa 8 Mart 1949’da Vietnam’a bağımsızlık verdi. Güney Vietnam’da Ekim 1955’te ABD’nin desteğiyle cumhuriyet ilan edildi. Son imparator Bao Dai Fransa’ya sürgüne giderken geçmişte İçişleri Bakanlığı yapmış olan Katolik Ngo-dinh-Diem cumhurbaşkanı ve hükûmet başkanı oldu. Kuzey Vietnam ve Güney’deki, işgal toprakları arasında savaş başladı.

Ngo-dinh-Diem aile fertleriyle birlikte bir çıkar şebekesi kurdu; zulüm ve baskı uyguladı. Budizm’i büyük baskı altına aldı. Budist rahiplerin protesto amacıyla meydanlarda kendilerini yaktı. Diem’in insafsız bir polis ve baskı rejimi kurarak ve ABD’nin desteği ile görülmemiş zorbalıklara girişti. 1963 yılında suikastta öldürülen Ngo-dinh-Diem’in ardından Güney işgal topraklarında Askerî Devrim Konseyi Başkanı olarak General Duong Van Minh (1963-1965) ve General Nguyen Van Thieu (1965-1975) cumhurbaşkanı olarak görev yaptı.

Fransız ordusunun 1955 yılında ülkeyi terk etmesinden sonra onun yerini alan ABD ordusu, çok büyük bir savaşı göze almasına ve yüzbinlerce Vietnamlı’nın öldürülmesine rağmen Ho Şi Min önderliğindeki bağımsızlık savaşçılarını engelleyemedi. 30 Nisan 1975’te Saygon, Vietnam bağımsızlık savaşçılarınca özgürleştirildi ve iki Vietnam birleştirildi. Başkent Hanoi’ye taşındı ve Saygon’a Ho Şi Min adı verildi.

Ton Duc Thang birleşik Vietnam’ın ilk cumhurbaşkanı oldu (1976-1980). Vietnam’ın şanlı mücadelesi Kamboçya’yı ve Laos’u da etkiledi. Böylece eski Fransız Çinhindi’ndeki bütün ülkelerde komünist yönetimler başa geçti.

Sadık Müfit Bilge

Sadık Müfit Bilge

Sadık Müfit Bilge, Osmanlı ve Kafkasya tarihi üzerine çalışan araştırmacı ve yazardır. Gazi Üniversitesi İktisat Bölümü mezunu olup, yüksek lisansını İstanbul Üniversitesi'nde tamamlamış; İstanbul Yeni Yüzyıl Üniversitesi'nde Rusya Jeopolitiği ve Kafkasya Çalışmaları dersleri vermiştir. Osmanlı-Kafkasya ilişkileri, Osmanlı iktisat tarihi ve diplomasi tarihi üzerine çok sayıda kitabı bulunmaktadır.

Tarihe Yönelim kategorisinden son haberler

İzmir Türküsü

İzmir’in Kurtuluşu’ndan hemen sonra 16 Ekim 1922 tarihinde Tercüman-ı Hakikat gazetesinin öncülüğünde bir müsamere düzenlenir. Bu gösterinin amacı “Başkumandan Yıldırım Gazi Mustafa Kemal Paşa

Şinasi Akbatu

Bahçesaray Arabacılar Kethüdası İdris Ağa’nın torunu, Şinasi Akbatu 18 Şubat 1920’de İstanbul Sofular’da doğmuş, 30 Mayıs 2002’de Feneryolu’nda vefat etmiştir. Kabri Edirnekapı Şehitliği’nde dedesi
GitEn Üst

Don't Miss