Okura not: Bu makalede kullanılan belge ve görseller Necdet İşli Arşivi’ne aittir ve yalnızca basılı nüshamızda olup onun üzerinden istifadeye açıktır.
İstanbul Aksaray’da yanık halde bulunan ahşap çatılı Kâtip Mescidi’nin civarında bazı evleri satın alarak bir vakıf kuran Pertevniyal Valide Sultan, yaptırdığı camii ve külliyesi ile Aksaray’a canlılık getirtmiştir. Türbe dâhilinde bir bölüm muvakkıthane ve kütüphanesi olup 1871 tarihlidir.
Valide Sultan, 26 Ocak 1884 (H 1302) günü vefat etmiş ve kâgir türbesine gömülmüşse de 1929’da cami mihrabı önündeki türbe deniz cihetinde geriye çekilmiş, 1958’de tamamen yıktırılmıştır. Valide Sultan’ın kemikleri Topkapı Sarayı’na gönderilmiş daha sonra 1965’de Müze Müdürü Hayrullah Örs tarafından kemikler bir torba içinde kocası ⅠⅠ. Mahmud’un sandukası içine koydurulmuştur.
1970’de Pertevniyal Camii’nin batı yönündeki boşluğa tekrar inşa edilen türbede yeniden defnedilmiştir. Bu son yapımda muvakkıthane ve kütüphanesi yenilenmemiştir. Pertevniyal Valide Sultan’ın su tesisleri ve onların görevlileri pek çoktu. Ücretlerini kupon sistemiyle almışlardır.
Pertevniyal Valide Sultan adına bugün mevcut olan lise 1931’de inşa olunmuştur. Mimarı Sırrı Arif beydir. Daha önce Eylül 1330 (M.1912)’de imparatorluk mimarisine uygun bir mektep projesi hazırlatılmış olup bu proje Nikolaki Kumyakidi adlı mimarın tasarımıdır. Bu muhteşem bina yapılamamıştır. Fakat iki katlı basit bir kâgir okul binası 1914’de caminin doğu cihetteki avlu kapısı karşısına yaptırılmış ve o da yol genişletme sebebiyle yıktırılmıştır.
Pertevniyal Vakfı sayıları çok az olan Müstesna Mütevellili Vakıf statüsüyle idare olunmuştur. Günümüzde mazbutaya alınmış haldedir. Lisenin merdivenli girişi Şeref Holü olarak bilinir. Neo-klasik mimaride bir holdür, eksik kalmıştır.
