Bizans’ın soğuk ve kalın surları, sanki Anadolu’nun temiz ve şerefli köylüsünü İstanbul’un asalak mahluklarından ayırmak, bu temiz ve kirli iki karşıt kitlenin birleşmesine engel olmak istercesine korkunç bir biçimde yükselirken; İstanbul’un sefil muhitinden kaçmak, kurtulmak, Anadolu köylüsünün yardımına koşmak isteyen birçok vicdanlı ve namus sahibi genç de azap içinde yaşamaya mahkum edilmişti. Bu mecburiyetle mücadele eden kıymetli gençlerden biri de sonunda cellatların intikamına kurban olan, vücudunu namert süngülere hedef edip parça parça edilen Edhem Nejad yoldaşımızdı!
Kansız devrimlerin sonunda ortaya çıkan hiçliği gören hakiki devrimciler için yegane çare, aldatıcı nağmeleri işitmemek; mücadeleyi mümkün kılacak emin ve kuvvetli bir ortam bulmak, oraya gitmek, ona kavuşmak ve mücadeleye orada başlamaktadır ki bu hareket tarzı Edhem Nejad yoldaşı Ekim Devrimi’nin kutsal yuvasına, büyük Sovyet Rusya’ya götürmüştü.
Türkiye’de mevcut ilim ve irfan ocaklarının her birinde kendisini tanıtmış bu yoldaşımız, ilim ordusunun kumandanlarını yetiştiren Bursa Darülmuallimini’nin müdürlüğünü yürütürken de sultanların, paşaların ve beylerin hukukunu savunmak için kan akıtan ordular yetiştirmeye çalışanlarla mücadeleden çekinmemiş; bu amaca hizmet eden her bir cereyana karşı çıkmakta tereddüt göstermemişti.
Kendisini kuzey yıldırımına ulaştıracak vapurla Sinop açıklarına geldiğinde Edhem Nejad, Ankara’dan yükselen birçok tanıdık sesi artık daha yakından işitiyordu. Kendisini Ankara’ya davet eden birçok mektup da alıyordu. Lakin amacına hizmet edecek hakiki bir arzu ve irade bulunmadığını, kendisini çalışmaya davet edenlerin birçok noksanlarını bildiğinden, hayranı olduğu o yıldıza kavuşmayı tercih etti. Kahredici derinliklerinde bir gün yok edilmek üzere atılacağını bilmediği, tahayyül edemediği Karadeniz açıklarına karışarak az bir müddet sonra amacına ulaştığına bizzat tanık oldu.
Kızıl Moskova! Anadolu köylüsünün feryadı, mücadele cephesinde imdada davet gibi sesi, diğer kurban yoldaşlarımızda uyandırdığı duygunun aynısını Nejad’ın ruhunda da yarattı. Yaşadığı tarihî günler, devrimci dakikalardan elde ettiği tecrübe, inandığı hakikate istinat ederek Anadolu’ya, Anadolu köylüsünün yardımına koştu.
Edhem Nejad mert bir komünist, polis-jandarma gibi yoluna devam etti. Anadolu köylüsüne sesini duyurabilmek için her vasıtaya müracaat etti; fakat muvaffak olamadı.
Trabzon hükûmeti başta olmak üzere binlerce haşere Edhem Nejad’ın üzerine hücum etti; onu boğdu, süngüledi. Vaktiyle Nejad’ı ümidine kavuşturan bir vas ı ta, bir yol vazifesini gören ve Nejad’ı saadetine kavuşturan Karadeniz ise sanki Nejad’ın mesut olmasını çekemiyor, kıskanıyormuş gibi bu sefer Nejad’ı öldüren namert cellatlarla birleşerek cesedini bile yok etmek isteyen bu vahşilere yardım etti, Nejad’ı ilelebet aramızdan ayırdı.
Bugünkü temsilcilerinin, Nejad’ın dünün “dostları” olduklarını daima hatırlayacak olursak mesele çok aydınlanır.
Lakin Nejad ve yoldaşları yaşıyorlar, yaşayacaklar! Türk komünistleri de onların takip etmiş oldukları büyük komünizm yolunda mertçesine devam edeceklerdir.
İstikbal bizimdir! Çünkü hak da bizimledir!
Kızıl Şark mecmuası, 1923, No. 2–3
