1917’nin 7 Kasım günü bilimsel sosyalizm bütün ağırlığıyla tarihin sahnesine çıktı. İşçilerin, köylülerin ve askerlerin öncü partisi olan Rusya Sosyal Demokrat İşçi Partisi (Bolşevik) iktidarı burjuvazinin elinden söküp aldı.
Lenin’in başkanlığındaki Bolşevik Partisi işçilere, köylülere ve askerlere barış, ekmek ve toprak vâdediyordu.
Öncü Partinin başarısı
Ekim devrimi sıkı, disiplinli ve demokratik merkeziyetçilik ilkesine bağlı Bolşevik Partisi’nin önderliğinde gerçekleşti. Öncü parti sadece Rusya koşullarında çarlığın baskı ve zoruna karşı yaratılan bir model değildi. Lenin’in öncü partisi toplumun ve işçi sınıfının nesnelliğinin devrimci sonuçlar yönünden tahlil edilmesinin ürünüydü. Her sınıfın ileri ve geri unsurları vardı ve proleter devrimcileri sınıfın en ileri, en disiplinli ve en militan unsurlarından partiyi inşa etti. Şubat Devrimi’nde azınlıkta olan Bolşevikler; Ekim’e doğru giderken sayılarını olağanüstü şekilde arttırdılar. Bu emekçi akınını merkeziyetçi, disiplinli ve birikimli bir öncüler örgütü kucaklayabilirdi.
Savaş karşıtlığından savaşın liderliğine
Bolşeviklerin iktidara gelmesindeki en önemli etken emperyalist savaşa karşı militan bir propaganda yürütmeleriydi. Kitlelerin talebi de buydu. Devrimciler bu talebin tutarlı sözcüleri olduğu için başarı kazandılar. Fakat bu hiç de kolay olmadı. Birçok Bolşevik hedef alındı, tutuklandı ve linç edildi. Sonunda hayat onları doğruladı. Emperyalist savaştan bıkan ve savaşmak istemeyen emekçilerin özlemlerinin örgütleyicisi olan Bolşevikler o yorgun emekçileri vatan savaşı için seferber etti. 1918-1922 yıllarındaki savaş tarihe iç savaş olarak geçse de aynı zamanda bu mücadele, Sovyetleri boğmak isteyen emperyalizme karşı yürütülen bir savaştı. İçteki karşıdevrim de o emperyalizmin uzantısıydı.
Sosyalist Devrim’in niteliği
Lenin sürgünden Rusya’ya döndükten sonra partisinden apayrı bir tutum aldı. O an’a dek Geçici Hükûmet’e yönelik ciddi bir muhalefet etmeyen, partinin eski stratejisini devam ettiren kadrolara çeki düzen verdi ve iktidar formülünü açıkladı. Artık “sosyalist devrim” zamanıydı. Ama bu devrim üretim ilişkilerinin bir çırpıdaki sosyalist dönüşümünden ziyade iktidarın sınıf karakterinin dönüşümüne vurgu yapıyordu. Pratik de bu gerçeği ortaya koydu.
Devrimden hemen sonra dört yıl süren savaştaki vatan savunması ve NEP, devrimin sosyalist iktisadî dönüşümüne daha zamanın olduğunu gösterdi. Kolektifleştirme zorunluluklardan kaynaklı olarak (köylerin şehirleri açlıkla tehdit etmesi ve ufuktaki dünya savaşı tehlikesi) 1929 gibi erken bir tarihte gerçekleştirildi. Bu sebeplerden dolayı Ekim Devrimi, burjuvazi önderliğinde gerçekleşen Şubat Devrimi’nin işçi sınıfı önderliğinde sürdürülmesi ve daha sonra tamamlanmasıydı. Deyim yerindeyse demokratik devrimden sosyalizme doğru kesintisiz bir geçiş süreciydi.
Emperyalizm çağında devrim ve devlet
Ekim Devrimi’nin önderi Lenin, ortodoks Marksizmin sisteme teslimiyetini pratiği ve teorisiyle ortaya koydu. O Marksizm Avrupa merkezciydi, kitabîydi ve materyalist değildi.
Lenin, emperyalizmi temel düşman olarak tanımlayarak ve ezilen milletlerin devrimci gizilgüçlerine gözlerini dikerek bilimsel sosyalizmi hayatla buluşturdu. Marks ve Engels, Ekim Devrimi’yle XX. yüzyılda yaşamış iki parlak aydın olmaktan, Marksizm alelade bir akım olma kaderinden kurtuldu. Dünyayı değiştirmenin aracı haline geldi.
Ekim Devrimi, sadece hükûmeti değiştirmenin değil, devletin sınıf niteliğini değiştirmenin de gerekliliğini gösterdi ve Paris Komünü’nü aşan bir devrimci pratiğin ilk büyük örneği oldu. Avrupa merkezci Marksizmden kopuşun ikinci önemli noktası buydu.
Ekim Devrimi, tarihte kalan bir anı değil. Emperyalizm çağındaki ulusal ve sınıfsal eşitsizliklerin ve karşıtlığın uzlaşmaz boyutlara gittiği, savaş etkeninin her zamankinden daha gerçekçi hale geldiği günümüz koşullarında Ekim Devrimi büyük dersler içermeye devam ediyor, aynı zamanda aşılmayı da bekliyor…
