İnsanlığın binlerce yıla dayanan mücadele tarihinin de gösterdiği üzere, toplumsal ilerlemeler maddi üretim koşullarının gelişmesiyle ortaya çıkan diyalektik ve devrimci sıçramalarla gelişmektedir. Bu gelişmelerin motoru insanların doğayı dönüştürmek için geliştirdikleri üretim araçları ile bu üretim süreci içinde oluşturdukları toplumsal ilişkiler arasındaki çelişkidir.
Diğer bir ifadeyle, insanların kendi ihtiyaçlarını karşılamak için geliştirdikleri üretim araçları ve teknikleri sonucu ortaya çıkan mülkiyet ve sınıf yapısı (üretim ilişkileri) belirli bir aşamadan sonra gelişimin önünde bir engel haline gelir. Toplumsal ilerleme, bu diyalektik süreç içinde engellerin ve zıtlıkların çatışması ve aşılması sonucu ortaya çıkan bir devinim halini ifade eder.
Bilimsel sosyalizm, insanlık tarihinde çeşitli dönemlerde ortaya çıkan üretim ilişkilerine ve bu üretim ilişkileri içinde gelişen devrimci sınıfların ilerici sıçramalarına yönelik değerlendirmeleriyle önemli bir toplum bilimi perspektifi sunmaktadır. Karl Marks’ın Ekonomi Politiğin Eleştirisine Katkı’nın önsözünde yer verdiği ünlü pasaj bu perspektifi ortaya koymaktadır. Marks‘a göre, “hiçbir toplumsal düzen, barındırdığı tüm üretici güçler gelişmeden yok olmaz ve daha yüksek yeni üretim ilişkileri, maddi varoluş koşulları eski toplumun bağrında olgunlaşmadan ortaya çıkmaz.”
Üretici güçlerde yaşanan bu değişim ise toplumun bağrında olgunlaşan devrimci sınıfın devrimci mücadelesiyle ileriye atılımını gerçekleştirir. Bu açıdan, bilimsel sosyalizmin kurucularının kendilerinden önce gerçekleşen devrimci atılımlara ve XVIII. yüzyıl burjuva demokratik devrimlerine bakışı her zaman olumlu ve saygılı olmuştur. 1789 Fransız Devrimi özelinde Robespierre ve arkadaşlarının devrimci iradeleri ve onlardan sonra Cumhuriyet’i, Eşitler Hareketi ile bir “Sosyal Cumhuriyet” haline getirmeye çalışan Babeuf ve arkadaşlarının mücadeleleri, Marks için kendi yüzyılında oluşturmaya çalışacağı bilimsel sosyalist teori ve pratik için önemli bir tarihsel dayanak ve birikim sunmuştur.
XX. yüzyılda dünyanın çeşitli coğrafyalarında gerçekleşen sosyalist devrim pratiklerine bakıldığında da iktidarı alan sosyalist liderlerin kendi ülkelerindeki ulusal kurtuluş liderlerini tarihsel dayanakları haline getirdikleri ve kendi tarihlerinin devrimci sıçramalarının devamcısı oldukları görülmektedir. Castro’nun ve Che’nin Jose Marti’ye, Chavez’in Simon Bolivar’a, Mao’nun Sun Yat-Sen’e olan saygı ve bağlılığı, bilimsel sosyalist teorinin tarihsel ilerleme ve tarihsel bakışı üzerinden anlam kazanmaktadır.
İçererek Aşma Stratejisi Üzerinden Kemalizm-Sosyalizm İlişkisine Bakmak
En özet tabiriyle, bilimsel sosyalistlerin kendilerinden önceki demokratik devrimlere bakışını ve bu demokratik kazanımları sosyalizme ulaştırma çabasını içererek aşma stratejisi olarak ifade etmenin anlamlı olacağına inanıyorum. Bu ifade, demokratik devrimlerin ilerici kazanımlarını dışarıda bırakmayan, onları “içeren/sahiplenen” ancak bu kazanımları savunma mevziisinin ötesinde daha eşitlikçi ve sömürüsüz bir dünya idealine ulaştırmaya çalışarak “aşma” iradesini de ortaya koyan bir yaklaşım edinmemizi mümkün kılıyor. Türkiye özelinde, Kemalist Devrim’e ve Kemalizm’in ilerici kazanımlarına bakışımızda yaklaşımımızı şekillendirecek kalkış noktasını da bu içererek aşma perspektifi oluşturuyor.
XX. yüzyılın ilk çeyreğinde, Lenin’in tabiriyle, kapitalizmin en yüksek aşaması olan emperyalizm çağında, Batı Asya coğrafyasında gerçekleştirdiği anti-emperyalist ulusal kurtuluş mücadelesi sonucu yeşeren Kemalist Devrim, ülke tarihimizdeki en önemli devrimci sıçrayışı nitelemektedir. Kemalist Devrim’in önder kadrosunun halkçı ve cumhuriyetçi geleneği, yeni kurulmuş olan SSCB ile geliştirdiği kader ortaklığı ve iktisadî alanda kamucu-devletçi ekonomi programı onu XIX. yüzyıl burjuva demokratik devrimlerinden daha ileri taşıyan ve bu özellikleri itibariyle, birçok Avrupa demokratik devriminde görülmedik ölçüde onu sosyalizme açık bir pratiğin içine yerleştiren özellikler taşımaktadır.
Kemalist Devrim’in gerçekleştiği sosyo-ekonomik gelişmişlik ve üretim ilişkileri (sınıf mücadelesi) bağlamı, İkinci Dünya Savaşı ve dünyanın Soğuk Savaş iklimine doğru yol aldığı uluslararası konjonktür de dikkate alındığında hızla mesafe kateden karşı-devrim ve NATO bloğunda konumlanış, sosyalizme açık bu kazanımların törpülenmesine ve unutturulmasına hizmet etmiştir. Buna rağmen, 1930’lu yılların Köy Enstitüleri’nde yetişen Cumhuriyet Kuşağının 1968 öğrenci-işçi ayaklanmalarında üstlendiği aydın rolü, Kemalist Devrim pratiğinin 1960 sonrası sola açılmasının ve karşı-devrim saldırısına uğrayan devrimin sosyalizmle tamamlanabileceğine dair inancın da yükselmesine yol açmıştır.
1968 Kuşağı tam da bu inanç ve eylem programı üzerinden kitleselleşebilmiş ve Cumhuriyet tarihimizin en önemli toplumsal muhalefet hareketlerini örebilmiştir. Sadece 1968 hareketine değil, Cumhuriyet tarihimizdeki tüm toplumsal ilerici kalkışmalara bakalım; hepsinde Kemalist Devrim’in kazanımlarını sosyalizmle buluşturmaya çalışan ve bunu yapabildiği ölçüde halk kitleleriyle buluşan büyük toplumsal hareketlerin kabarışlarını görürüz. 2013 Gezi Direnişi’nde neoliberal-İslamcı kuşatmanın tüm baskılarına karşı Atatürk’ün ve Cumhuriyet değerlerinin bayrak edilişi de bu örnekler arasında sayılabilir.
Diğer taraftan, 1990 sonrası dünyada sosyalizmin geri çekilişiyle Türkiye’de Kemalist Devrim’in kazanımlarına dönük saldırıların yoğunlaşmasının eş zamanlı olarak gelişmesi dikkat çekicidir. Sermayenin kraliçesi Tansu Çiller’in 1994 yılında yaşanan ekonomik krizin “acı reçetesini” halkın sırtına yüklerken Kemalist Devrim’i hedef alan “son sosyalist devleti yıktık” söylemi, AKP’nin ilk Maliye Bakanı Kemal Unakıtan’ın “Ne komünist devletmişiz sat sat bitiremedik” sözleri veya biraz daha günümüze yaklaştığımızda Ergenekon-Balyoz davaları devam ederken Cumhurbaşkanı Abdullah Gül’ün “Devletin içindeki Sovyetler Birliği çöküyor” sözleri, egemen sınıfların Türkiye’de Kemalist Devrim’e olan bakışlarını ve düşmanlıklarını özetlediği gibi, Kemalizm’e ve sosyalizme olan düşmanlıkları arasında bir ayrım yapmadıklarını, “Türkiye’de sosyalist bir modelin oluşum nüvelerini içermesi veya buna zemin sunacak asgarî demokratik kurumsallaşmayı sağlaması anlamında” Kemalist Devrim’e olan düşmanlıklarını her koşulda ifade ettiklerini göstermektedir.
Özetlemeye çalıştığımız tüm bu tarihsel bakıştan çıkaracağımız değerlendirme şudur: Bir Fransız Marksistin Jakobenizm’e ve Jakobenlere bakışı neyse, bir Latin Amerikalı devrimcinin Jose Marti’ye, Simon Bolivar’a veya Bolivarcılığa bakışı neyse; Türkiye’deki bir Marksistin de Mustafa Kemal Atatürk’e ve Kemalizm’e bakışı aynı öneme ve saygıya sahip olmalıdır. Kemalizm, bizim güç alacağımız devrimci bir mirastır. Biz ancak bu zeminden kuvvet alarak daha ileriye sıçrayabiliriz. Kemalizmin ötesini düşünmemiz ise günümüz dünyasında ve Türkiyesi’nde bir tercih değil, bir zorunluluk haline gelmiş durumdadır. Vurgulamaya çalıştığım içererek aşma perspektifi bu bakış açısında anlam kazanmaktadır.